شهر هایی که فردا نمی شناسیم

هیچ عنصری در هیچ شهری وجود ندارد که بتوان آن را از نما و منظر شهری مجزا خواند . از ساختمان ها و بناها و اصولاً سازه های ماندگار گرفته تا شریان های عبوری و گذرگاه های شهر از یک سو وتابلوهای صنفی و تبلیعاتی و آنچه سیمای موقت شهر را می سازد از سوی دیگر ، فضایی را فراهم می آورند کا ناخودآگاه در ذهن شهروندان و مسافران نقش می بندد و خاطر بصری شان از آن شهر را تشکیل می دهد .

 اما آنچه در ساختار هویت ثابت شهرهای کوچک و بزرگ بیش از دیگر عناصر تاثیر گذار است ، نوع معماری خانه ها و بناهایی است که اصل بافت شهر را ایجاد می کنند . تمایز مناطق شهری با اقلیم های متفاوت به طور قابل توجه ای طی سالهای دور در همین نوع معماری متناسب با شرایط است که جلوه گر شده و خصوصیات هر شهری را  تا حد زیادی به آن منحصر ساخته است .با این وجود با تغییر سرعت ساخت و ساز شهری و روشهای مدیریت را در کشور، چالش مغفول ماندن اهمیت حفظ هویت بصری شهر در نوع معماری ، به طوربی به چشم می آیید که نشان          می دهد نقصان موجود در این حوزه قابل توجه است .

موضوعات متنوعی در شهرهای مختلف با این مسئله در ارتباط بوده است که از جمله آنها می توان تمایل شهروندان به استفاده از روشهای مدرن نما سازی بدون توجه کافی به المان های معماری سنتی اشاره کرد این در حالی است مقام معظم رهبری در فرمایشات خود با تاکید بر حفظ هویت تاریخی و اسلامی شهر در بیانات خود در موقعیت های مختلف به این موضوع اشاره کرده اند که «باید به فرهنگ ایرانی ، نشانه های اسلامی که آن هم آمیخته با همین فرهنگ ایرانی است ؛ به خصوص در بخش معماری و زیبا سازی ، که باید جزء معیار های اصلی باشد ؛ توجه شود .» توجه رهبر معظم انقلاب به چنین موضوعی ، این واقعیت را روشن تر می سازد که هویت شهر ها بر اساس نوع معماری ایرانی و اسلامی شان ، بخش مهمی از هویت ملی متنوع و البته یکپارچه کشورمان محسوب میشود .

تلاشهای مسئولان شهری در اقصی نقاط کشور در این حوزه با در نظر گرفتن اوضاع هر منطقه و استان و شهری قابل بررسی است ، به طوریکه دبیر کارگروه زیبا سازی شهرداری رشت به الگو سازی خیابانها و محله های شاخص این شهر با در نظر گرفتن شرایط کالبدی بافت آن اشاره          می کند و به ایران می گوید:« موضوع نماسازی و منظر شهری در معاونت شهری شهرداری ، به عنوان مثال با تعیین ضابطه برای نماسازی خیابان معلم شهررشت پیگیری شده است اما از سال گذشته که کمیته هویت بخشی سیمای شهری در سازمان نظام مهندسی شهر تشکیل شده ، فعالیت روی نماسازی بر اساس مصوبات شورای عالی شهر سازی پیش می رود . »

نرجس محمودی با بیان اینکه در حال حاضر ارائه پایان کار به ساختمان ها ، منوط به اجرای نمای تایید شده اولیه هنگام صدور پروانه ساخت است ، می افزاید : « با این طرح منظر ساختمانها چون به تنهایی ارائه می شود ، اگر چه تک تک قابل قبول و مناسب هستند ، اما وقتی در یک خیابان به صورت یک مجموعه در کنار یکدیگر قرار میگیرند ، آنقدر که باید همگون نیستند»

این کارشناس شهری معتقد است ضابطه تعریف شده و دقیقی برای الزام سازندگان با توجه به بافت سنتی و مطلوب شهر وجود ندارد « مردم به دلیل نداشتن دید تخصصی به بحث نماسازی ، تابع مد هستند و طراحان و مهندسان نیز قاعدتاً طبق خواست کارفرمای خود کار می کننددر این شرایط بعنوان نمونه فقط در معابر دارای عرض بیش از 20 متر می توانیم سازنده را به استفاده از مصالح مرغوب و بوم آورد ترغیب و ملزم کنیم. از سوی دیگر با وجود کمیسیون ماده 100 شهرداری این فرصت به نوعی وجود دارد که در اجرای نما تخلف صورت گیرد و در مقابل آن جریمه پرداخت شود، که در اصلاح اصل امر اثری نخواهد داشت»

دبیر کارگروه زیباسازی شهرداری مرکز استان گیلان با انتقاد از تیپ سازی و کپی برداری بعضی از طراحان و معماران از فرم ها و طرح های نامتجانس باشهر مورد نظر توضیح می دهد: « حتی همین برداشت های نابجا از معماری وارداتی هم ناقص صورت می گیرد و درواقع این تا اندازه ای وظیفه طراحان و معماران است که به مردم اطلاع رسانی و آگاهی بدهند تا طرح های نوین امّا سازکار با هویت شهر خود را مطالبه کنند»

این که مهندسین عمران هم می توانند نمای ساختمان را طراحی کنند مسئله دیگری است که محمودی به آن اشاره و تأکید می کند اگر انتظار دقت در حفظ هویت بصری شهر را داریم، کار اختصاصی از سوی طراحان منظر باید صورت گیرد »